دلایل زیادی می توانند منجر به بروز فشار خون دیاستولیک ( بالا رفتن مینیمم فشار خون ) شوند که در این حالت ضریب فشار خون پایین در فرد بیشتر از ۹۰ میلی متر جیوه می شود. این وضعیت یک اورژانس پزشکی تلقی می شود که برای درمان هر چه سریعتر آن باید اقدام کرد.


داشتن فشار خون دیاستولیک (DHM) بدین معنا است که رگ های خونی شما قابلیت ارتجاعی خود را تا حدی از دست داده اند، نسبت به گذشته سفت تر شده و یا دچار زخم شده اند.

فشار خون یک میزان ثابت و پایدار نیست چرا که در طول روز دائما در حال تغییر بوده و ضریب نسبتا ثابتی جهت تغییر دارد. فشار خون دیاستولیک معمولا بین ۶۰ الی ۸۰ میلی متر جیوه است.

داشتن رگ های انعطاف پذیر به بدن شما این امکان را می دهد تا نوسانات موجود در فشار خون را مدیریت کرده و از بروز هرگونه خطر جلوگیری کند. با این حال هنگامی که رگ های خونی شما محکم شده و انعطاف پذیری خود را از دست بدهند، احتمال بروز زخم و آسیب به رگ ها بالا می رود.

فرق فشار خون دیاستولیک با فشار خون سیستولیک

دانشمندان و پژوهشگران تا قرن ها فکر می کردند ماکزیمم فشار خون از مینمم فشار خون اهمیت بیشتری دارد. اما این طرز تفکر حالا تغییر کرده است چرا که ثابت شده است فشار خون سیستولیک نقش مهم تری در بروز مشکلات مربوط به حوزه فشار خون ایفا می کند که از جمله آن ها می توان به سکته و هیپرتروفی بطن چپ اشاره کرد.

دلایل و فاکتورهای به وجود آورنده مینیمم فشار خون بالا

دلایل زیادی می توانند منجر به بالا رفتن مینیمم فشار خون شوند که در این حالت ضریب فشار خون در فرد بیشتر از ۹۰ میلی متر جیوه شده و از لحاظ پزشکی این میزان بسیار بالا و خطرناک است. در ادامه برخی از مهمترین دلایل بروز فشار خون دیاستولیک در افراد را با هم بررسی می کنیم:

# فشار خون اولیه

این نوع بیماری و شرایط معمولا به نوعی فشار خون اولیه گفته می شود که دلیل مشخص و خاصی ندارد و نمی توان آن را به فاکتور ویژه ای نسبت داد که از جمله آن ها می توان به رگ های خونی سفت و کم ارتجاع اشاره کرد.

متخصصان بر این باورند که فشار خون اولیه زمانی اتفاق می افتد که ترکیبی از ژن ها و فاکتورهای محیط اطراف به همراه بسیاری دیگر از متغیرهای ژنتیکی منجر به بروز شرایط مذکور – فشار خون اولیه در فرد – شوند.

فشار خون اولیه معمولا بیشتر در افراد جوان تا بزرگسال مشاهده می شود و نمی توان بروز آن را به دلیل خاصی نسبت داد، اما شاید به دلیل عدم تعادل هورمون غدد دروز ریز و یا انقباض نامناسب و بیش از حد رگ های خونی کوچک در دیواره عضلات اتفاق افتاده باشد.

# دلایل مربوط به غدد درون ریز و کلیه

سیستم مترشح داخلی یا همان اندوکرین، ترکیبی از غدد مختلف است که هورمون های مختلف و مورد نیاز بدن را مستقیما به سیستم گردش خون وارد می کند. این هورمون ها توانایی شناسایی و هدف قرار دادن ارگان های دورتر بدن را داشته تا رفتارهای فیزیولوژی در انسان را مدیریت کنند.

غده تیروئید یکی از این ساختارهای غدد ترشحی یا درون ریز بدن است که اکثر افراد با آن آشنای دارند. این غده می تواند حد غیرنرمالی از هورمون ها را تولید کند که در نهایت منجر به پیشرفت فشار خون دیاستولیک در فرد می شود.

مشکلات مربوط به کلیه نظیر مشکل نارسایی کلیه در برخی افراد نیز از جمله دلایل اصلی و متداول برای بالا رفتن فشار خون به شمار می روند.

# آپنه انسدادی خواب

مشکل آپنه انسدادی خواب زمانی رخ می دهد که در طول یک شب و در حین خواب چندین بار مشکل توقف یا تنگی نفس برای فردی پیش آید. از آنجایی که اکثر کسانی که مشکل آپنه انسدادی خواب را تجربه می کنند افراد چاق هستند، بنابراین فشار خون نیز در آن ها یک اتفاق طبیعی است که دیر یا زود به وجود می آید، اما برخی پژوهش ها نشان داده اند که مشکل فشار خون در این افراد چاق می تواند بدون توجه به اضافه وزن و به دلایل دیگر نظیر رژیم غذایی یا کم تحرکی رخ دهد.

اضافه وزن

# چاقی

داشتن حجم زیادی از چربی در سطح خروجی داخل بدن بدین معنا است که عضله قلب باید خون بیشتری را تولید کند تا به این بخش های اضافی و پر از چربی نیز خون برسد و در نتیجه این شرایط منجر به بروز افزایش فشار خون می شود. علاوه بر این چربی اضافه در حالت کلسترول می تواند در کنار دیواره های عروقی بدن انباشته شود که در نهایت منجر به باریک تر شدن آن ها می شود.

# رژیم غذایی بی کیفیت

مصرف مواد غذایی حاوی مقدار زیادی چربی و نمک می تواند یکی از اصلی ترین دلایل بروز فشار خون و حتی آسیب رساندن به رگ های خونی در انسان باشد.

# شیوه زندگی

نداشتن تحرک و تمرین های بدنی می تواند منجر به بروز مشکلات و بیماری های متعددی که همه مرتبط به اضافه وزن و افزایش کلسترول هستند شده و در نهایت فشار خون در فرد را بالا ببرد.

# سن و جنسیت

پیر شدن یکی از متداول ترین فاکتور های شروع و پیش روی مشکل فشار خون هم در مردان و هم در زنان به شمار می رود. با این حال مردان بالای ۴۵ سال بیشترین ریسک بروز فشار خون و مشکلات مرتبط با آن را پیش رو دارند. اما بانوان در مقایسه با آقایان، معمولا بعد از ۵۵ سالگی با مشکلات سلامتی مربوط به فشار خون بالا روبرو هستند.

# نژاد و قومیت

ریسک بروز مشکلات فشار خون معمولا در افراد آفریقایی آمریکایی بیشتر از قوم و قبیله های سفید پوست وجود دارد و این موضوع را پژوهش های آماری مختلف ثابت کرده اند. متخصصان تخمین زده اند که حدود ۴۰ درصد از افراد قوم های آمریکایی آفریقایی، چه مرد و چه زن، با مشکل فشار خون بالا در بدن خود مواجه هستند.

ترک سیگار

# سیگار و نوشیدنی های الکلی

در تحقیق های مختلف اثبات شده است که نیکوتین موجود در سیگار های مختلف بازار می تواند در تنگ شدن رگ های خونی، بالا رفتن ضربان قلب و کاهش سطح اکسیژن در قلب تاثیر داشته باشند. مصرف الکل می تواند به صورت غیر مستقیم به بروز فشار خون بالا منجر شود چرا که میزان کالری آن ها معمولا بالا است که در بلند مدت منجر به افزایش وزن می شود.

عوارض جانبی مینیمم فشار خون بالا

در حالی که متخصصان، مجلات و مقالات مختلف تاکید زیادی به پایین آوردن فشار خون سیستولیک در افراد دارند، تغییرات و بیشتر شدن فشار خون دیاستولیک هنوز هم یک خطر جدی و جانی برای افراد به شمار می رود که نباید آن را نادیده گرفت.

یک پژوهش قدیمی که وضعیت سلامتی بیش از ۱ میلیون انسان با مشکل فشار خون بالای سیستولیک را مورد ارزیابی قرار داده بود نشان داد که این فشار خون بالا می تواند منجر به بروز بیماری های قلبی نظیر درد قفسه سینه یا سکته شود. از طرفی داشتن فشار خون بالای دیاستولیک می تواند منجر به آنوریسم آئورت شکمی شود که در این شرایط یکی از شریان های درون شکم فرد نشتی پیدا کرده و یا به یک باره می ترکد و یک خطر جانی برای فرد محسوب می شود.

یک پژوهش دیگر موفق به پیدا کردن ارتباط بین فشار خون دیاستولیک و کاهش مهارت شناختی فرد شده است. فشار خون بالای دیاستولیک می تواند منجر به پیش روی احتمالی فشار خون نوع سیستولیک شود که یکی از پیش زمینه های بروز دیابت، سکته و مشکلات جدی قلبی است.

سرگیجه

علائم مرتبط با مینیمم فشار خون بالا

فشار خون بالا عموما یک مریضی خاموش در نظر گرفته می شود چرا که علائم بسیار کم و ضعیفی را از خود نشان می دهد. به همین خاطر است که بسیاری از متخصصان حوزه پزشکی داشتن فشار خون بالا را یک بیماری بدون علامت معرفی می کنند که از خود علائم خاصی را بر جای نمی گذارد. بنابراین بدون اینکه خبر داشته باشیم ممکن است با مشکل فشار خون بالا روبرو باشیم.

با این حال دلایل ثانوی مربوط به فشار خون بالا  می توانند به همراه دیگر علائم و در کنار بالا رفتن فشار خون در فرد خود را نشان دهند. به عنوان مثال کم کاری تیروئید (Hypothyroidism) به خاطر یک غده تیروئید ضعیف و تنبل منجر به کاهش تولید هورمون تیروئید در بدن می شود و علائمی نظیر افزایش وزن، عدم تحمل سرما و حس خستگی مداوم به همراه بالا رفتن فشار خون دیاستولیک را در پی دارد.

فشار خون اولیه شامل هیچ نشانه خاصی نیست که قابل تشخیص باشد اما اگر در همان مراحل اول مورد درمان و کنترل قرار نگیرد در عوض می تواند منجر به بروز مشکلات سلامتی در دراز مدت شود. به همین خاطر پزشکان و متخصصان انجام تست فشار خون را به صورت منظم و در بازه های زمانی مختلف تاکید می کنند.

داشتن فشار خون بالایی که به سطح خطرناک ۱۲۰ الی ۱۸۰ رسیده است، می تواند منجر به بروز علائمی شود که بلافاصله باید آن ها را با پزشکان متخصص در میان بگذاریم. از جمله این علائم می توان به موارد زیر اشاره کرد:

❇ سرگیجه

❇ سردرد

❇ تعرق شبانه و افزایش میزان عرق کردن در فرد

❇ مشکل در خوابیدن

❇ خون ریزی از ناحیه بینی

❇ تپش قلب

❇ حالت تهوع

❇ دید تار

درمان فشار خون بالای دیاستولیک

در بخش قابل توجهی از این موضوع درمانی، باید بگوییم که درمان مینیمم فشار خون بالا تقریبا مشابه با روش های درمانی مربوط به افرادی است که با مشکل فشار خون سیستولیک روبرو هستند. از جمله این روش های درمانی می توان به موارد زیر اشاره داشت:

ایجاد تغییر در سبک زندگی

✔ سیگار کشیدن را ترک کنید.

✔ یک رژیم غذایی سالم شامل سبزیجات تازه، میوه ها و غذاهایی با چربی و نمک پایین را مورد استفاده قرار دهید.

✔ وزن خود را در حد متوسط و سالمی ثابت نگه دارید.

✔ به صورت منظم تحرک و ورزش کنید.

✔ الکل را در حد متوسط مصرف کنید و از افراط در آن اجتناب نمایید.

داروهای فشار خون

درمان دارویی مینیمم فشار خون بالا

☑ دیورتیک ها (Diuretics)

☑ مهار کننده های آنژیوتانسین تبدیل آنزیم (ACE)

☑ مسدود کننده های گیرنده آنژیوتانسین II

☑ مسدود کننده های بتا

☑ مسدود کننده های کانال کلسیم

☑ مهار کننده های رینین

رژیم غذایی مناسب برای مینیمم فشار خون بالا

درمان مربوط به مینیمم فشار خون بالا در افراد در حالت طبیعی به معنای روی آوردن به یک رژیم غذایی مناسب و سالم برای قلب است. در لیستی که در ادامه آورده ایم تعدادی از پیشنهادهای غذایی مربوط به درمان طبیعی فشار خون بالای دیاستولیک آمده اند که مطالعه آن را به همه افراد پیشنهاد می کنیم:

# غذاهای کامل سالم

میوه ها، سبزیجات، غلات کامل، آجیل، حبوبات، لبنیات با چربی کم به همراه غذاهایی که حجم زیادی پتاسیم در آن ها وجود دارد به صورت طبیعی می توانند سلامت قلب شما را بالا برده و مینیمم فشار خون بالا را کاهش دهند، را در لیست رژیم غذایی خود قرار دهید.

کم کردن غذاهایی که فرآوری شده و بسته بندی هستند و در آن ها شکر و چربی به میزان زیادی وجود دارد، برای کاهش فشار خون در افراد بسیار مهم است.

نمک و فشار خون

# کاهش سدیم

مصرف بیش از حد سدیم می تواند منجر به کاهش آب بدن شده و قلب و شریان ها را مجبور به فعالیت بیشتر جهت پمپاژ خون به اندام بدن کند. شما نباید بیش از ۱۵۰۰ میلی گرم سدیم در هر روز مصرف کنید. همچنین نمک دریایی می تواند حاوی افزودنی های انسانی باشد که برای سلامت هر فردی خطر آفرین هستند.

# الکل کمتری مصرف کنید.

با این که مصرف متعادل نوشیدنی های الکلی می تواند برای سلامت افراد تا حدی مفید باشد، اما مصرف یک تا دو نوشیدنی الکلی در روز می تواند خطر فشار خون بالا را در افراد بیشتر کرده و مشکلات شدید سلامتی را برای آن ها به وجود آورد. فشار خون بالا یکی از همین موارد است که در تحقیقات مختلف ارتباط آن با مصرف الکل بیش از حد نرمال ثابت شده است.

# مصرف کافئین را کاهش دهید.

متخصصان بر این باورند که ماده انرژی زای کافئین هورمون مسئول باز نگه داشتن شریان های قلب را مسدود می کند، بنابراین کاهش مصرف کافئین یکی از راه های پیشنهادی مهم و منطقی در این زمینه است.

قهوه، نوشیدنی های انرژی زا و نوشابه های معمولی حاوی کافئین و البته مقدار زیادی شکر هستند و بهتر است به جای آن ها به سراغ چای طبیعی که کافئین در آن ها وجود ندارند برویم.

گوشت قرمز

# کاهش مصرف گوشت قرمز

استفاده بیش از حد و منظم گوشت قرمز می تواند مشکل بالا بودن مینیمم فشار خون را به همراه داشته باشد و ریسک مربوط به بیماری های قلبی مختلف را بالا ببرد. محتوی پر چرب موجود در گوشت قرمز کلسترول را بالا برده و فشار خون را نیز در نتیجه افزایش می دهد. بهتر است به سراغ گزینه های دیگری نظیر مرغ، بوقلمون و ماهی بروید.

# اسید های چرب امگا ۳ را افزایش دهید.

غذاهایی که حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ هستند می توانند سلامت قلب را ارتقا بخشیده و فشار خون را پایین آورند تا در نتیجه مشکلات قلبی به سراغ افراد نیایند.

ماهی سالمون، تن ماهی، ماهی خال خالی، ساردین، گردو و تیلاپیا از جمله منابع غنی و مناسب برای جذب اسید های چرب امگا ۳ هستند که پیشنهاد می شود حتما آن ها را به رژیم غذایی خود اضافه کنید.

# پاپایا

تحقیقات نشان می دهند اگر به مدت یک ماه، روزانه یک عدد پاپایا تازه را با معده خالی مصرف کنید، می تواند فشار خون دیاستولیک شما خیلی زود پایین بیاورد. اگر قصد دارید این روش را امتحان کنید، حداقل به مدت دو ساعت پس از مصرف پاپایا، چیزی نخورید تا تاثیر آن در بدن اعمال شود و فشار خون پایین بیاید.

# مصرف آب پیاز

مصرف روزانه دو قاشق چای خوری حاوی آب طبیعی پیاز و عسل طبیعی (به صورت نصف نصف) به مدت یک الی دو هفته می تواند مینیمم فشار خون فرد را به صورت طبیعی کاهش دهد.

# هندوانه

این میوه پر آب و خوشمزه شامل مواد ارگانیک خاصی شامل سیترولین می باشد که پس از مصرف توسط افراد، تبدیل به آمینو اسید می شود و در نتیجه تولید نیتریک اکسید در بدن را منجر می شود. این نیترید اکسید در نهایت کمک می کند تا رگ های خونی شما بزرگتر شده و در نتیجه فشار خون فرد کاهش یابد. خوردن هندوانه تازه در ابتدای صبح بهترین پیشنهاد است.

# آب یونیزه شده

نوشیدن بین ۸ تا ۱۲ لیوان از آب یونیزه شده به صورت روزانه به عنوان یکی از روش های کاهش مینیمم فشار خون مطرح شده است که برخی افراد آن را مورد استفاده قرار می دهند.

شیر و سیر

# سیر و شیر 

خوردن سیر و یا شیر یکی از تاثیرگذار ترین روش های طبیعی مربوط به کاهش مینیمم فشار خون شناخته می شود که برای ترومبوز، سختکی شریان های قلبی و کلسترول خون بالا در افراد بسیار مناسب است. استفاده از سیر تازه بهترین راهکار در این زمینه است.

# فلفل هندی

یک قاشق چای خوری فلفل هندی را به یک نصف لیوان آب نیمه گرم اضافه کرده و آن را بنوشید تا در میزان فشار خون دیاستولیک شما تغییرات مثبتی در بلند مدت ایجاد کند.

# لیمو و آب عسل

سال هاست که این روش به عنوان یک درمان دارویی و خانگی برای سرماخوردگی مورد استفاده قرار می گیرد اما فشار خون را نیز به همین روش می توان در بلند مدت کاهش داد. نیمی از یک لیمو را فشرده و در ۱۰۰ گرم آب بریزید و سپس یک قاشق چای خوری عسل خام و طبیعی را به آن بیافزایید. این محلول طبیعی و سالم را هر دو ساعت بنوشید.

# دانه شنبلیله

می توانید یک قاشق چای خوری دانه شنبلیله را هم در صبح و هم عصر با شکم خالی به مدت ۱۰ الی ۱۵ روز به همراه آب مصرف کنید.

# آب نارگیل

آب گرفته شده از میوه نارگیل حاوی پتاسیم و منیزیم بوده که کارکرد عضلات را تنظیم می کنند و یکی از این عضلات مهم قلب است. پژوهش های بر روی فشار خون بالا و تاثیر آب نارگیل بر روی این شرایط کماکان ادامه دارد. اما در هر صورت افراد زیادی از تاثیر مثبت آب نارگیل بر کاهش فشار خون خود خبر داده اند.

 

دکتر محمد حسین نجفی دکتر متخصص فشارخون در تهران

برای پرسش و پاسخ از دکتر روی لینک پرسش از دکتر کلیک کنید.