فشار خون ریوی یا فشار بالای ریوی نوعی از فشار خون است که بر شریان های ریوی و سمت راست قلب انسان اثر می گذارد. در نوعی از فشار بالای ریوی، شریان های کوچک ریوی انسان که آرتریول ریوی نام دارند و مویرگ ها، تنگ، بسته یا تخریب می شوند. این اتفاق باعث می شود تا خون به سختی در ریه های انسان جریان پیدا کند و فشار در شریان های ریوی انسان بالا رود.

وقتی فشار خون ریوی ایجاد می شود، بطن راست قلب باید بیشتر کار کند تا خون را به ریه های انسان پمپ کند که سرانجام باعث می شود عضلات قلب انسان ضعیف شوند یا از کار بیفتند. بعضی از انواع فشار خون ریوی خطرناک هستند و به صورت پیشرونده بدتر می شوند و گاهی اوقات کشنده هستند.گرچه بعضی از انواع فشار بالای ریوی قابل درمان نیستند ، درمان می تواند باعث کم شدن علاِئم شود و کیفیت زندگی انسان را بالا ببرد.

 

هایپرتنشن ریوی

سندرم Eisen menger و فشار خون ریوی

این سندرم نوعی اختلال قلبی مادرزادی است که باعث فشار بالای ریوی می شود. این سندرم معمولا به دلیل یک سوراخ بزرگ بین دو بطن انسان ایجاد می شود که نقص دیواره بطنی نام دارد.این سوراخ باعث می شود که خون به صورت غیر طبیعی در قلب انسان گردش کند. خون دارای اکسیژن با خون دارای کربن دی اکسید مخلوط می شود.خون به ریه های انسان بر می گردد به جای اینکه به سایر نقاط بدن برسد. فشار در شریان های ریوی زیاد می شود.

عوامل خطرساز فشار خون ریوی

۱- سن پایین ، فشار بالای ریوی ایدیوپاتیک در جوانها شایع تر است.

۲- اضافه وزن

۳- داشتن سابقه ی خانوادگی

۴- استفاده از داروهای غیر مجاز نظیر کوکائین

۵- دریافت درمانهای معین تشدید کننده یا سرکوب کننده

۶- داشتن یک ریسک موجود برای پیشرفت فشار خون ریوی نظیر سابقه ی خانوادگی یا زندگی در ارتفاعات

عوارض فشار خون ریوی

– بزرگی سمت راست قلب و نارسایی قلبی (cor pulmonale)

در نارسایی قلبی بطن سمت راست قلب انسان بزرگ می شود و مجبور است خون را به سختی از شریان های باریک یا بسته شده پمپ کند. در ابتدا قلب سعی می کند به صورت جبرانی با ضخیم کردن دیواره و توسعه ی حفره ی بطن راست خونی که می تواند نگه دارد را زیاد کند.اما این ضخیم شدن و بزرگ شدن موقتی است و در نهایت بطن راست به خاطر تحمل فشار زیاد از کار میفتد.

– لخته های خون

لخته ها به قطع خونریزی کمک می کنند بعد از اینکه انسان مجروح می شود.اما گاهی اوقات لخته ها جایی ساخته می شوند که به آنها نیازی نیست. تعدادی از لخته های کوچک یا کمی بزرگ از وریدها به بیرون رانده می شوند و به ریه ها می روند و باعث نوعی فشار خون ریوی می شوند که معمولا با گذشت زمان و درمان ، قابل برگشت است.

داشتن فشار خون ریوی باعث می شود احتمال گسترش لخته ها در شریان های کوچک ریه بیشتر شود به این دلیل که اگر انسان از قبل رگ های باریک شده یا بسته شده داشته باشد احتمال ایجاد لخته بیشتر است.

– آریتمی

ضربان قلب نامنظم از حفره ی بالایی یا پایینی قلب از عوارض فشار بالای ریوی است که می تواند منجر به تپش قلب، سرگیجه یا غش کردن شود و حتی کشنده باشد.

– خونریزی

فشار خون ریوی می تواند منجر به خونریزی داخل ریوی و سرفه ی خونی شود. این هم یکی دیگر از عوارض کشنده است.

انواع فشار خون ریوی

اگر در فردی فشار خون ریوی تشخیص داده شود، پزشک باید شدت بیماری را مشخص کند که شامل:

کلاس۱: اگرچه در فرد فشار خون ریوی تشخیص داده شده اما علامتی ندارد و فعالیت روزانه نرمال است.

کلاس۲: فرد در حین استراحت علامت ندارد اما علائمی نظیر خستگی، تنگی نفس یا درد قفسه سینه را با انجام فعالیت روزانه دارد.

کلاس۳: فرد در هنگام استراحت راحت است اما درهنگام فعالیت جسمانی علامت دارد.

کلاس۴: فرد در استراحت و فعالیت علامت دارد.

tn-collection-arterial-hypertension

تشخیص اولیه ی فشار بالای ریوی مشکل است چون معمولا در معاینات پزشکی رایج، نمایان نمی شود تا وقتی که وضعیت، بیشتر پیشرفت کند و علائم و نشانه هایش شبیه دیگر حالات قلبی و ریوی بشود.

برای تشخیص فشار بالای ریوی فرد، پزشک ممکن است سابقه ی پزشکی و خانوادگی فرد را مرور کند، درباره ی علائم و نشانه های فرد سوال کند و معاینه های پزشکی را انجام دهد. هم چنین ممکن است پزشکان تعدادی تست برای تشخیص فشار بالای ریوی تجویز کنند، شدت وضعیت فرد را تعیین کنند و علت فشار بالای ریوی را پیدا کنند.

تست ها شامل موارد زیر می شود:

اکوکاردیوگرام

امواج صوتی قادرند تصویری متحرک از قلب در حال تپش ایجاد کنند. اکوکاردیوگرام به دکتر کمک می کند تا اندازه و عملکرد بطن راست و ضخامت دیواره ی بطن را چک کند. یک اکوکاردیوگرام هم چنین می تواند نشان دهد حفره ها و دریچه های قلب فرد چقدر درست عمل می کنند.

پزشکان می توانند علاوه بر تشخیص فشار بالای ریوی، برای اندازه گیری فشار شریانهای ریوی هم از این تست استفاده کنند. گاهی اوقات پزشک اکوکاردیوگرام ورزشی را توصیه می کند تا بتواند تعیین کند قلب و ریه ها زیر فشار چقدر درست عمل می کنند. در بعضی از این تست ها اکوکاردیوگرام قبل از ورزش انجام می شود و تست دیگر بلافاصله بعد از آن روی دوچرخه ثابت یا تردمیل صورت می گیرد.

هم چنین این تست می تواند به عنوان یک تست اندازه گیری میزان سوختن اکسیژن انجام شود که فرد می تواند یک ماسک بپوشد و توانایی قلب و ریه ها در مبادله ی اکسیژن و کربن دی اکسید تعیین شود. تست های ورزش دیگری هم ممکن است انجام بشود. این تستها می توانند به تعیین شدت و علت فشار بالای ریوی فرد کمک کنند. هم چنین ممکن است اینها در راستای اقدامات پس از تشخیص یا درمان فشار بالای ریوی استفاده شوند تا عملکرد درمانی فشار بالای ریوی فرد چک شود.

Chest X-ray

می تواند تصاویری از قلب، ریه ها و قفسه سینه نشان بدهد.این تست قادر است بزرگ شدن بطن راست قلب یا شریانهای ریوی را نشان دهد که در فشار بالای ریوی ممکن است ایجاد شود.هم چنین از این تست می توان در شرایط مشابه دیگری استفاده کرد که ممکن است علت فشار بالای ریوی باشند.

ECG

این تست غیرتهاجمی الگوهای الکتریکی قلب فرد را نشان می دهد و می تواند ریتم های غیرعادی را نمایان کند. پزشک ممکن است قادر باشند علاوه بر فشار بالای ریوی، بزرگی و کشش بطن راست را هم ببینند.

کاتتر گذاشتن در قلب راست

بعد از اینکه فرد اکوکاردیوگرام انجام داد، اگر پزشک معتقد است که شخص فشار بالای ریوی دارد، احتمالا بیمار باید کاتتر قلب راست بگذارد. این تست گاهی اوقات به تایید وجود فشار بالای ریوی و تعیین شدت علائم کمک می کند. در طول انجام این فرآیند، کاردیولوژیست یک لوله ی نازک و انعطاف پذیر را داخل ورید گردن یا کشاله ران جایگذاری می کند.

سپس کاتتر به داخل بطن راست و شریان ریوی کشیده می شود. میله گذاری قلب راست به پزشک اجازه می دهد تا به طور مستقیم فشار در شریانهای ریوی اصلی و بطن راست را اندازه گیری کند. هم چنین برای بررسی اثرات داروهای مختلف بر فشار بالای ریوی از این تست استفاده می شود.

آزمایش خون

امکان دارد پزشک برای چک کردن یک ماده ی مشخص در خون که نشاندهنده ی وجود فشاربالای ریوی یا عوارض ناشی از آن است، این تست را تجویز کند.پزشک می تواند تعدادی آزمایش تکمیلی برای چک کردن وضعیت ریه های فرد و شریانهای ریوی و هم چنین برای تعیین علت فشار بالای ریوی فرد، تجویز کند.

CTscan

در طول این تست، فرد بر روی یک میز در کنار یک دستگاه حلقوی دراز می کشد. سی تی اسکن، اشعه های X تولید می کند و از بدن فرد تصاویر با مقطع عرضی تهیه می کند. پزشکان ممکن است یک رنگ در رگهای فرد تزریق کنند که کمک می کند شریانهای فرد در تصاویر CT بهتر دیده شوند(CT angiography) پزشکان می توانند از این تست برای دیدن اندازه ی قلب و عملکرد و چک کردن لخته های خونی در شریانهای ریوی و درنتیجه تشخیص فشار بالای ریوی استفاده کنند.

MRI

این تست می تواند برای چک کردن عملکرد بطن راست و جریان خون در شریانهای ریوی استفاده شود. در این تست، فرد بر روی یک میز متحرک دراز می کشد و به داخل یک تونل می رود.MRI از میدان مغناطیسی و انرژی موج رادیویی برای ساختن تصویر بدن استفاده می کند و به تشخیص فشار بالای ریوی کمک میکند.

تست عملکرد تنفسی

این تست غیر تهاجمی مقدار هوایی که فرد می تواند در ریه هایش نگه دارد و هم چنین جریان هوا در داخل و خارج ریه ها را اندازه گیری می کند. در طول تست فرد داخل یک وسیله ی ساده که اسپیرومتر نام دارد، می دمد و در نتیجه به تشخیص فشار بالای ریوی کمک میکند.

Polysomnogram

این تست، فعالیت مغز، ضربان قلب، فشار خون، میزان اکسیژن و فاکتورهای دیگر فرد را وقتی خواب است، نمایان می کند. این تست می تواند به تشخیص نارسایی های مربوط به خواب کمک کند مثل آپنه ی انسدادی خواب.

Ventilation/perfusion(V/Q) scan

در این تست یک ردیاب داخل ورید بازویی فرد تزریق می شود.این ردیاب جریان خون و هوایی که به سمت ریه ها می رود، ترسیم می کند. این تست می تواند برای تعیین اینکه آیا لخته های خون باعث ایجاد علائم فشار بالای ریوی شده اند، استفاده شود.

Open lung biopsy

به ندرت امکان دارد یک پزشک، بیوپسی ریه را توصیه کند. بیوپسی باز ریه نوعی عمل جراحی است که زیر بیهوشی عمومی، نمونه ی کوچکی از بافت، برای چک کردن احتمالات ثانویه ی ایجادکننده ی فشار بالای ریوی، از ریه های فرد برداشته می شود و در نتیجه به تشخیص فشار بالای ریوی کمک میکند.

تست های ژنتیک

اگر عضوی از خانواده فشار بالای ریوی داشته باشد، ممکن است فرد از نظر ژنهایی که مرتبط با این بیماری است توسط پزشک،غربال شود. اگر تست فشار بالای ریوی مثبت باشد دکتر احتمالا توصیه می کند که دیگر اعضای خانواده هم از نظر همان جهش ژنی جهت بررسی فشار بالای ریوی غربال شوند.

pulmonary_hypertension

علائم و نشانه های فشار بالای ریوی در مراحل اولیه ممکن است برای ماه ها یا حتی سالها قابل توجه نباشد.با پیشرفت بیماری، علائم بدتر می شوند.

علاِئم بیماری فشار بالای ریوی شامل تنگی نفس(در ابتدا هنگام فعالیت بالا و در نهایت در هنگام استراحت)، خستگی، سرگیجه یا غش کردن(سنکوپ)، فشار یا درد سینه، ادم(ورم) در قوزک پا و در نهایت شکم(آسیت)، کبود شدن لب ها و پوست(سیانوز)، تپش قلب می باشد.

علل فشار بالای ریوی

قلب انسان دو حفره بالایی(دهلیز) و دو حفره ی پایینی (بطن) دارد.هر وقت خون از قلب انسان می گذرد، بطن راست خون را توسط یک رگ بزرگ( شریان ریوی) به ریه ها پمپ می کند. در ریه های انسان خون دی اکسید کربن را رها می کند و میزان اکسیژنش را افزایش می دهد.

خون دارای اکسیژن از میان عروق ریه ی انسان(شریانها،مویرگها، وریدهای ریوی) به سمت چپ قلب جریان می یابد.معمولا خون به راحتی از میان عروق ریه ی انسان جریان می یابد. پس فشار خون همیشه در ریه های انسان خیلی کمتر است.

در فشاربالای ریوی، افزایش فشار خون به علت تغییر در سلولهای پوشاننده ی شریانهای ریوی ایجاد می شود.این تغییرات ممکن است منجر به سفت و ضخیم شدن دیواره ی شریانها شود و ممکن است بافت اضافه تشکیل شود.

هم چنین احتمال دارد رگهای خونی ملتهب و تنگ شوند.این تغییرات در شریانهای ریوی می تواند جریان خون را کاهش یا قطع کند و باعث می شود خون به سختی جریان پیدا کند و فشار خون در شریانهای ریوی افزایش پیدا کند.

طبقه بندی فشار بالای ریوی

فشار بالای ریوی براساس علت ایجاد در ۵ گروه طبقه بندی می شود:

۱- یدیوپاتیک علت ناشناخته

یدیوپاتیک علت ناشناخته که با عنوان فشار بالای شریان ریوی با علت نامعلوم شناخته می شود.

– جهش در یک ژن خاص می تواند باعث گسترش فشار بالای ریوی خانوادگی شود که تحت عنوان فشار بالای شریان ریوی ارثی نامیده می شود.

– انواع داروها (مثل انواع داروهای رژیمی یا داروهای غیرمجاز مثل متامفتامین ها یا انواع توکسین ها)

– ناهنجاری قلبی مادرزادی

– حالات دیگر مثل اختلالات بافت همبند( اسکلرودرما،لوپوس و غیره) ایدز یا بیماری کبدی مزمن (سیروز)

۲ – فشار بالای ریوی به علت مشکلات سمت چپ قلب

– مشکلات دریچه های سمت چپ قلب مثل دریچه ی میترال یا دریچه ی آئورت

– از کار افتادن حفره ی پایینی سمت چپ قلب (بطن چپ)

۳ – فشار بالای ریوی به علت مشکلات ریوی

– بیماری انسدادی مزمن ریوی مثل امفیزم

– بیماری های ریوی مثل فیبروز ریوی( وضعیتی که باعث ایجاد اسکار در بافت بینابینی کیسه های هوایی می شود)

– ایست تنفسی هنگام خواب یا مشکلات دیگر خواب

– .مدت طولانی در ارتفاع بودن برای کسانی که ممکن است ریسک بالاتری برای ابتلا به فشار بالای ریوی داشته باشند.

۴ – فشار بالای ریوی در اثر لخته خون مزمن

– لخته های خونی مزمن در ریه( آمبولی ریوی)

۵ – فشار بالای ریوی وابسته به شرایط دیگر

فشار بالای ریوی وابسته به شرایط دیگری که به دلایل نامشخص باعث افزایش فشار ریوی می شوند:

– اختلالات خونی

– اختلالاتی که بر چندین ارگان در بدن اثر می گذارند مثل سارکوئیدوز

– اختلالات متابولیک مثل glycogen storage

– تومورهایی که به شریانهای ریوی، فشار پیوسته وارد می کنند.

فشار بالای ریوی

فشار بالای ریوی درمان نمی شود اما پزشکان می توانند به فرد کمک کنند  تا وضعیت خود را کنترل کند. درمان فشار بالای ریوی ممکن است به بهتر شدن علائم و کند شدن روند پیشرفت بیماری کمک کند.

گاهی اوقات کمی زمان لازم است برای فشار بالای ریوی درمان اختصاصی پیدا شود. درمانها معمولا به صورت مخلوط است و احتیاج به مراقبت گسترده تکمیلی دارد. همچنین پزشک ممکن است احتیاج داشته باشد درمان فرد را عوض کند اگر کوتاه اثرباشد. وقتی فشار بالای ریوی به دلایل دیگر ایجاد شود، پزشک باید عوامل اساسی را تا جای ممکن فشار بالای ریوی را درمان کند.

داروها

– گشاد کننده های عروق (vasodilators)

این داروها عروق تنگ شده را باز می کنند. یکی از این داروها که خیلی برای فشار بالای ریوی تجویز می شود (epoprostenol (flolan/veletri است. اشکال این دارو این است که اثرش فقط چند دقیقه باقی می ماند. این دارو به طور مداوم از داخل یک کاتتر داخل رگی و با کمک یک پمپ کوچک که فرد در بسته ای در کمر یا شانه اش به همراه دارد، تزریق می  شود. عوارض جانبی این دارو شامل درد فک، حالت تهوع، اسهال و گرفتگی عضله ی پا و همین طور ایجاد درد و عفونت در محل تزریق دارو.

– (iloprost (ventavis

نوع دیگر دارو برای درمان فشار بالای ریوی (iloprost (ventavis می تواند ۶ تا ۹ بار در روز با کمک افشانه تنفس شود.چون این دارو استنشاق می شود، مستقیما به ریه ها می رود. عوارض جانبی شامل درد قفسه سینه (گاهی همراه با سردرد و حالت تهوع) و تنگی نفس است.

– (Treprostinil (Tyvaso/Remodulin/Orenitram

فرم دیگر دارو برای درمان فشار بالای ریوی بوده و ۴ مرتبه در روز می تواند استفاده شود. این دارو می تواند به صورت تنفسی، دهانی، تزریقی استفاده شود.عوارض جانبی شامل سردرد، حالت تهوع و اسهال است.

– آنتاگونیست گیرنده ی اندوتلین

این داروها اثر معکوس بر اندوتلین دارند (ماده ای در دیواره ی عروق که باعث تنگ شدن رگ می شود). این داروها ممکن است سطح انرژی و علائم فشار بالای ریوی را بهبود ببخشند؛ بااین حال نباید به فرد حامله داده شود. هم چنین این داروها می توانند کبد را تخریب کنند و فرد باید ماهانه تحت ارزیابی کبدی قرار بگیرد. این داروها شامل ambrisentan (Letairis)، macitentan (opsumit)، bosentan (tracleer می باشد.

– (Sildenafil (revatior،Viagra و (tadalafil (Cialis، Adcira

گاهی اوقات برای درمان فشار بالای ریوی استفاده می شوند. عملکردشان این است که رگهای درون ریه را باز می کنند تا خون راحت تر جریان پیدا کند. عوارض جانبی شامل ناراحتی معده، سردرد و مشکلات بینایی است.

– دوز بالای بلاک کننده های کانالهای کلسیمی

این داروها کمک میکنند عضلات عروق به حالت استراحت در بیایند. شامل داروهایی مثل (amlodipine(Norvasc)،diltiazem(Cardizem،Tiazac..)، nifedipine(Procardia هستند.اگرچه این داروها می توانند موثر باشند، فقط تعداد کمی از بیماران فشار بالای ریوی به آنها پاسخ نشان داده اند.

– محرک Soluble guanylate cyclase) SGC)

این دارو با نیتریک اکساید اثر متقابل دارد و کمک می کند شریانهای ریوی به حالت استراحت در بیایند و فشار داخل شریان کم شود. این داروها به افراد حامله نباید داده شوند. گاهی اوقات باعث سرگیجه یا حالت تهوع می شوند.

– ضد انعقاد ها

جهت درمان فشار بالای ریوی پزشک احتمال دارد داروهای ضد انعقاد مثل وارفارین (Coumadin،jantoven) تجویز کند تا از تشکیل لخته در شریانهای کوچک ریوی جلوگیری کند. چون این داروها از انعقاد عادی عروق جلوگیری می کنند، ریسک خونریزی را زیاد می کنند. وارفارین باید دقیقا مطابق تجویز مصرف شود و اگر به صورت نادرست مصرف شود، می تواند عوارض جانبی شدیدی بدهد. اگر فرد وارفارین مصرف می کند، پزشک از او می خواهد تا به صورت دوره ای آزمایش خون بدهد تا عملکرد مثبت دارو را چک کند. داروهای دیگری مثل مکمل های گیاهی و غذاها می توانند واکنش متقابل با وارفارین بدهند. پس به طور قطع پزشک باید از تمامی داروهایی که فرد مصرف می کند اطلاع داشته باشد.

-(Digoxin (Lanoxin

می تواند به قوی تر شدن ضربان قلب و پمپاژ خون بیشتر، کمک کند. همچنین ا گر فرد سابقه ی آریتمی داشته باشد، در کنترل ضربان قلب هم موثر است.

– دیورتیک ها

معمولا به عنوان قرصهای آب شناخته می شوند. این داروها در درمان فشار بالای ریوی کمک می کنند مایع اضافی از بدن فرد خارج شود. این کار باعث می شود تا میزان کاری که قلب باید انجام دهد کاهش پیدا کند. هم چنین این داروها برای محدود کردن افزایش مایع در ریه های فرد استفاده می شوند.

– Oxygen

پزشک ممکن است پیشنهاد کند که فرد گاهی اوقات اکسیژن خالص تنفس کند. یک روش درمانی برای فشار بالای ریوی است که به عنوان اکسیژن تراپی شناخته می شود تا به درمان فشار بالای ریوی کمک کند مخصوصا اگر فرد در ارتفاعات بالا زندگی می کند یا آپنه(قطع شدن تنفس) هنگام خواب دارد. بعضی از مردمی که فشار بالای ریوی دارند در نهایت به اکسیژن تراپی مداوم نیاز پیدا می کنند.

جراحی

اگر داروها نتوانند فشار بالای ریوی فرد را کنترل کنند، نیاز به جراجی می باشد که به دو روش زیر ممکن است.

– Atrial Septosomy

این عمل قلب باز ممکن است یک راهکار جهت درمان فشار بالای ریوی باشد. در این عمل، جراح یک حفره بین دهلیزها (دو حفره ی بالای قلب) ایجاد می کند تا فشار وارد بر سمت راست قلب را کم کند. این عمل می تواند عوارض جدی داشته باشد شامل ریتم غیرطبیعی قلب(آریتمی).

– پیوند

در بعضی از موارد، پیوند ریه یا قلب-ریه می تواند راهکار باشد. مخصوصا برای افراد جوانی که فشار بالای ریوی دهلیزی با علت نامعلوم دارند. ریسک اصلی هر پیوند شامل رد بافت پیوند شده و عفونت جدی است و فرد باید همیشه داروهای سرکوبگر ایمنی استفاده کند تا احتمال رد پیوند کاهش پیدا کند.

 

دکتر قلب محمد حسین نجفی متخصص قلب و عروق در تهران و فوق تخصص آنژیوپلاستی

شما نیز می توانید از طریق قسمت پرسش از دکتر سوالات خود را مطرح نمایید.